Pri Esperanto / Sobre el Esperanto
lernunun.jpg
Esperanto estas la nura vere vivanta planlingvo, kaj per ĝi oni celas kontrui pli egalrajtecan mondon. Esperanto es la única lengua planificada verdaderamente viva, y con ella se tiene como objetivo, construir un mundo donde la gente tenga los mismos derechos.

La tutmonda lingvoproblemo

El problema lingüístico mundial

Brueghel-tower-of-babel.jpg
Konsideru la jenajn faktojn:

En nia mondo ekzistas grandega kvanto da lingvoj (almenaŭ 6 912 laŭ Ethnologue), el kiuj preskaŭ ĉiuj estas nun malaperantaj pro politikaj maljustaj kaŭzoj. Tia situacio malfaciligas multe la komunikadon inter homoj kiuj ne parolas la sama(j)n gepatra(j)n lingvo(j)n.

Nuntempe, la novaj komunik-teknologioj permesas (aŭ devus permesi) transmondan komunikadon inter personoj kiuj parolas malsamajn lingvojn k apartenantas al malsamaj kulturoj. Kvankam, Kiulingve?

Kiel do komunikiĝi kun aliaj kiuj ne parolas la sama(j)n gepatra(j)n lingvo(j)n?

Kompreneble ne estas facile solvebla problemo, kaj la fakto ne atenti ĝin, implicas ke gravegajn efikojn oni preterpasas. Ekzemple (kaj okazas preskaŭ ĉiam), kelkaj lingvoj kuŝas ĉe pli grava loko ol aliaj lingvoj, sekve, [a] la parolantoj de la "gravaj" lingvoj ĝuas privilegiojn kiujn la aliaj ne; kaj plej ofte okazas ke [b] tiuj kiuj ne parolas la "gravajn" lingvojn, estas diskriminaciitaj kaj eksterlasitaj de fundamentaj homrajtoj.

Pensu, por la una okazo, kiel facile estas por la denaskaj anglaparolantoj partopreni internaciajn anglalingvajn renkontiĝojn (pri io ajn), kompare kun la granda (maljusta) problemo por la nedenaskaj anglaparolantoj (kiuj ne parolas la anglan, tiuj eĉ ne rajtas partopreni). Atentu ke usonanoj k angloj partoprenos per sia denaska lingvo, dume la aliaj (se eblas) partoprenos per fremda lingvo, kio postulis multajn jarojn da studado k postulis elspezi grandan kvanton da mono, kaj ĝenerale partoprenos ne tiel lerte kiel la denaskuloj.

Por la dua okazo, pensu pri indiĝenoj de Ameriko, kiuj amase ne havas la eblon ricevi bazan instruon en siaj gepatraj lingvoj (k multfoje eĉ ne hispane nek portugale). Kaj oni ne bezonas rimarki ke plejparte indiĝenoj en Ameriko estas publike k kvazaŭ oficiale diskriminaciitaj pro siaj kulturo k lingvo. Similan situacion suferas la Amazigoj [Amazig] kiuj parolas la tamazigtan [Tamazight] en granda regiono norde de Afriko.

Oni povas imagi ke tio nur okazas en triamondaj landoj, sed okazas ankaŭ en Eŭropo mem: Ekzistas pluraj ekzemploj, kiel la okcitanoj (sude de Francio), kiuj kaŭze de la okcitana lingvo estis multe diskriminaciitaj (kaj neniu povas neadi ke la okcitana havas longan historion k abundan skribitan literaturon). Aliaj ekzemploj estas la eŭska lingvo nordoriente de Hispanio kaj la bretona nordokcidente de Francio. Ktp.

Gravega efiko kaŭzata far la ago trudi lingvon (nepre kunportantan kulturon) al aliaj, estas ke la perfortita popolo, iom post iom perdas sian propran kulturon pro tio ke la alia (trudita) estas pli "grava" k "valora" kaj por tio ke la propra estas verŝajne male, "forlasinda" (rigardu ekzemple la situacion de indiĝenoj en Gvatemalo k aliaj landoj).

Considérense los siguientes hechos:

En nuestro mundo existe una enorme cantidad de lenguas (almenos 6 912 según Ethnologue), de las cuales, casi todas están desapareciendo por causas políticas injustas. Tal situación dificulta mucho la comunicación entre las personas que no hablan la(s) misma(s) lengua(s) materna(s).

En nuestros tiempos, las nuevas tecnologías de comunicación permiten (o deberían permitir) comunicación con el otro lado del mundo entre personas que hablan diferentes lenguas y pertenecen a diferentes culturas. Aunque, en qué lengua?

¿Entonces, Cómo comunicarse con otros que no hablan la(s) misma(s) lengua(s) materna(s)?

Obviamente no es un problema fácil de resolver, y el hecho de prestarle atención, implica que se dejan sin tratar importantes consecuencias. Por ejemplo (y sucede casi siempre), unas lenguas ocupan un lugar más importante que otras, en consecuencia, [a] los hablantes de las lenguas "importantes" gozan de privilegios que los otros no; y con más frecuencia sucede que [b] los que no hablan las lenguas "importantes", son discriminados y excluidos de derechos humanos fundamentales.

Piénsese, para el primer caso, cuán fácil es para los angloparlantes nativos participar en un encuentro internacional (de lo que sea) en el que se hable en inglés, comparado con el gran (injusto) problemo para los hablantes no nativos de inglés (los que no hablan inglés, ni siquiera tienen derecho de participar). Nótese que los estadounidenses y los ingleses participarán en su lengua materna, mientras que los otros (si es posible) participarán en una lengua extrangera, que exigió muchos años de estudio y exigió gastar una gran cantidad de dinero, y en general no con el mismo dominio como los que la hablan de nacimiento.

Para el segundo caso, piénsese en los indígenas de América, que masivamente no tienen la posibilidad de recibir enseñanza básica en sus lenguas maternas (y muchas veces ni siquiera en español ni portugués). Similar situació sufren los Amazig/Imazig que hablan tamazight en una gran región en el norte de África.

Uno puede imaginar que eso sólo ocurre en el tercer mundo, pero sucede también en la misma Europa: Existen muchos ejemplos, como los occitanos (en el sur de Francia), quienes a causa de la lengua occitana fueron muy discriminados (y nadie puede negar que la lengua occitana tiene una larga historia y abundante literatura escrita). Otro ejemplo es el euskera al nororiente de España y la lengua bretona al noroccidente de Francia. Etc.

Una importante consecuencia causada por acción de imponer una lengua (siempre portando una kultura) a otros, es que el pueblo al que se le obliga, poco a poco pierde su propia cultura debido a que la otra (la impuesta) es más "importante" y "valiosa" y a que la propia es aparentemente al revés, "digna de abandonar" (mírese por ejemplo la situación de los indígenas en Guatemala y otros países).

Kelkaj "solvoj"

Algunas "soluciones"

sklavoj.jpg
Multaj povoplenaj homgrupoj solvadas tiun problemon trudante sian gepatran lingvon al aliaj (estas la okazo de ĉiuj koloniismoj, kaj ankoraŭ ekzistas). Aliaj solvadas ĝin simple ignorante ke aliaj lingvoj ekzistas en la sama medio (klaraj salvadoraj ekzemploj estas la mortinta lingvo Lenko [LENCA] k la ankoraŭ vivanta Naŭato [NAWAT]). Tio ĉi ankaŭ okazas jam delonge en Usono. Oni ne bezonas diskuti pri la fakto ke tiuj "solvoj" ne estas humanaj.

Kelkaj stulte sugestas (ofte trudante) uzi NUR UNU nacian lingvon, la anglan, asertante ke ĝi jam sufiĉe disvastiĝis kaj ke oni parolas ĝin ĉie ajn, k ke ĉiuj devas forlasi la aliajn lingvojn (la aliajn 6 911). La vero estas ke ekster la flughavenoj k grandaj hoteloj, anglaparolantojn tre kompetentajn oni ne trovas ofte. Kaj tio, eĉ konsiderante la grandan influon de la usona kulturo en la tutan mondon (la tute malsukcesa enkonduko de la angla ekster anglalingvaj landoj estas i.a. la malfacilo lerni prononci ĝuste la vortojn).

Ĉiamaniere, tiu solvo ne estas konvena, ne ĉar temas pri la angla, sed ĉar temas pri nacia lingvo, kiu apartenas al preciza popolo, k kondukas ties kulturon. Ĉiu kulturo rajtas daŭre vivi; detrui aŭ mortigi kulturon/lingvon implicas mortigi parton de la homaro.

Kelkaj sugestas lerni plurajn lingvojn… sed ne estas tre malsama ol la antaŭa ideo. La gravaĵo estas: Kiujn lingvojn oni lernu do? (oni klare ne povas lerni ĉiun) Tio ne helpus multe, k estas tre malfacile… imagu kiom da tempo oni bezonos por lerni tri aŭ kvar naciajn lingvojn krom la gepatra. Nur riĉuloj atingos tion, la cetero de la loĝantaro restos kun la sama problemo pri maljusta komunik-sistemo.

Aliflanke, jam delonge, la homo provis diversmaniere krei novajn lingvojn. Tiuj penoj respondis al pluraj diversaj bezonoj pri kiuj oni povus paroli longe (ni ne faros tion tie ĉi). Do, aperis kelkaj kiuj sugestis ke ĉiuj forlasu la gepatran lingvon k nur parolu novan tutmondan lingvon (eble miksaĵon de pluraj lingvoj). Kvankam tio ŝajnas pli bona ol uzi nur unu nacian lingvon (kiel la anglan), tiu ĉi solvo ne estas aplikinda ĉar diverso donas grandan riĉecon al la homaro; kaj forigi tiun riĉecon kaŭzus tre malbonajn efikojn al la homaro.

Muchos grupos humanos poderosos ha resuelto este problema imponiendo su lengua materna a los otros (es el caso de todos los colonialismos, y todavía existe). Otros lo han resuelto simplemente ignorado que las otras lenguas existen en el mismo medio (ejemplos claros salvadoreños son la extinta lengua LENCA y la todavía viva NAWAT). Esto también sucede desde hace mucho en Estados Unidos. No se necesita discutir el hecho de que esas "soluciones" no son humanas.

Unas personas sugieren estúpidamente (con frecuencia imponiendo) usar SÓLO UNA lengua nacional, el inglés, asegurando que ya se ha difundido suficiente y que se le habla en todas partes, y que todos deben abandonar las otras lenguas (las otras 6 911). La verdad es que fuera de los aeropuertos y los grandes hoteles, no se encuentran frecuentes los angloparlantes muy competentes. Y eso, incluso considerando la gran influencia de la cultura estadounidense en todo el mundo (la introducción totalmente fracazada del inglés fuera de los países angloparlantes son entre otros la dificultad de aprender a pronunciar correctamente las palabras.

En todo caso, esa solución no es conveniente, no porque se trate del inglés, sino porque se trata de una lengua naional, que le pertenece a un pueblo específico, y que vehicula su cultura. Todas las culturas tienen derecho de seguir viviendo; destruir o matar una cultura/lengua implicas matar una parte de la humanidad.

Unos sugieren aprender varias lenguas… pero no es muy diferente a la idea anterior. El asunto es: ¿Qué lenguas han de hablarse entonces? (claramente no se pueden aprender todas) Eso no ayudaría mucho, y es muy difícil… imagínese cuánto tiempo se necesitaría para aprender tres o cuatro lenguas además de la materna. Sólo los ricos lograrían eso, el resto de la población quedaría con el mismo problema de un injusto sistema de comunicación.

Por otro lado, desde hace mucho, el ser humano intentó de deversas maneras crear una nueva lengua. Esos esfuersos respondieron a muchas diversas necesidades de las cuales se podría hablas largamente (no haremos eso aquí). Así que, aparecieron quienes sugirieron que todos abandonemos las lenguas maternas y sólo hablemos una nueva lengua mundial (tal vez una mezcla de varias lenguas). Aunque eso parece mejor que uzar una lengua nacional (como el inglés), estas solución no es digna de aplicar porque la diversidad le da una gran riqueza a la humanidad; y eliminar esa riqueza causaría consecuencias muy malas para la humanidad.

La plej taŭga solvo

La mejor solución

globo-literoj.png
Post iom da pripensado, oni finfine trovas ke la plej taŭga solvo estas ke tutmonde oni uzu duan neŭtralan internacian lingvon (kaj enlande ankaŭ la propra(j)n gepatra(j)n lingvo(j)n). Oni uzu lingvon kiu apartenu al neniu popolo, kiun ĉiuj povos lerni almenaŭ pli facile ol naciajn lingvojn. Lingvon per kiu ĉiuj povos daŭrigi siajn kulturon, memecon k gepatra(j)n lingvo(j)n. Kaj eĉ pli grave, la kulturo kiun portu tia lingvo, devas esti egalrajteca, respektema al naciaj k etnaj kulturoj, kaj inkluzivanta la ideon pri frateco de la tuta homaro.

Sed kie oni trovos tian lingvon?

Evidente tia lingvo ne ekzistas en la natura mondo, same kiel ĉiuj iloj de la homo ne ekzistas en la natura mondo. Tranĉiloj, lumdiskoj, papero, interreto, ktp. ne estas eltireblaj el la tero, kiel arboj. Tiuj aferoj estis elpensitaj k plibonigitaj far la homo, ekde elementoj jam ekzintantaj en la naturo. Tial vere ne strangas la fakto ke tian lingvon la homo devas elpensi/prilabori/plani.

Después de un poco de meditación, finalmente se encuentra que la mejor solución es ke en todo el mundo se use una segunda lengua internacional y neutral (y en cada país también la(s) propia(s) lengua(s) materna(s)). Que se use una lengua que pertenezca a ningún pueblo, que todos puedan aprender al menos más fácilmente que las lenguas nacionales. Una lengua por medio de la cual, todos puedan hacer perdurar su cultura, identidad y lengua(s) materna(s). Y aún más importante, la cultura que ha de portar tal lengua, debe ser igualitaria, respetuosa de las culturas étnicas y nacionales, y que incluya la idea de la fraternidad de toda la humanidad.

¿Pero dónde encontraremos semejante lengua?

Evidentemente que semejante lengua no existe en el mundo natural, igual que todas las herramientas del ser humano no existen en el mundo natural. Los cuchillos, discos compactos, el papel, el internet, etc. no son extraibles de la tierra como los árboles. Esas cosas fueron pensados y mejorados por el ser humano, partiendo de elementos ya existentes en la naturaleza. Por eso de veras no extraña el hecho de que el ser humano deba pesar/trabajar/planificar esa lengua tal.

Esperanto

Esperanto

jubilea_simbolo.png
Esperanto estas planlingvo, tio signifas ke oni planis ĝin. Kaj eĉ pli grave, estas vivanta lingvo, tio signifas ke estas tute funkcianta k home esprimopova (fakte ankaŭ estas tre nuancoriĉa).

Oni uzas aktive esperanton de 1887 (post pluraj jaroj da laboro), kaj ĝiaj parolantoj loĝas tra la tuta mondo. Oni povas paroli kun alilingvanoj samnivele, lingve egalrajte ĉar ĝi apartenas al neniu popolo k estas tute interkomprenebla kun neniu alia konata lingvo.

La vortoprovizo estis esence elprenita el hindeŭropaj lingvoj (plejparte el latino, latinidaj lingvoj, ĝermanaj lingvoj k ankaŭ el slavaj lingvoj). Sed JA NE estas miksaĵ-aĉo de pluraj lingvoj. Esperanto estas multe pli ol miksaĵo de lingvoj.
La tuta mondo unuiĝinta

Kvankam la vortoprovizo estas preskaŭ tute hindeŭropa, gramatike ne tro similas al tiuj lingvoj; anstataŭe, havas kelkajn ecojn de kunmetantaj lingvoj (kiel naŭato, la hungara, la japana k aliaj) k izolantaj lingvoj (kiel la ĉina k la vjetnama). Tiaj ecoj treege faciligas la lernadon. Krome, esperanto estas tute regula lingvo, do oni ne perdas tempon enkapigante strangajn k malfacilajn neregulaĵojn (kiel okazas kiam oni lernas iun ajn nacian lingvon).

Estas tre facile lernebla. Oni bezonas proksimume nur dekonon de la necesa tempo por lerni ĉiun ajn alian lingvon.

Lernante k uzante esperanton, oni estigas pli justan komunik-sistemon tra la tuta mondo.

Fine, VI estas elkore invitita lerni Esperanton k helpi konstrui alian mondon pli humanan k egalrajtan. Ek! Lernu ĝin! Vi ne pentos pri tio.

Esperanto es una lingua planificada, eso significa que se planeó. Y aún más importante, es una lengua viva, eso significa que es totalmente funcional y capaz de expresar todas las facetas del pensamiento humano (de hecho, es muy rica para expresar diferencias sutiles).

El esperanto se usa activamente desde 1887 (después de muchos años de trabajo), y sus hablantes viven a través de todo el mundo. Se puede hablar con alguien que hable otra lengua al mismo nivel, en igualdad lingüística porque le pertenece a ningún pueblo y no es completamente inteligible con ninguna lengua conocida.

El léxico fue tomado esencialmente de las lenguas indoeuropeas (principalmente del latín, lenguas romances, germanas y también eslavas). Pero CIERTAMENTE NO es una mescolanza de varias lenguas. Esperanto es mucho más que una mezcla de lenguas.
La tuta mondo unuiĝinta

Aunque el léxico es casi todo indoeuropeo, gramaticalmente no es muy similaar a esas lenguas; en su lugar, tiene características de lenguas aglutinantes (como el nawat, el húngaro, el japonés y otras) y de lenguas aislantes (como el chino y el vietnamita). Tales características facilitan enormemente el aprendizaje. Además, esperanto es una lengua totalmente regular, así que uno no pierde el tiempo memorizándose extrañas y difíciles irregularidades (como sucede cuando se aprende cualquier lengua nacional).

Es muy fácil de aprender. Se necesita aproximadamente sólo una décima del tiempo necesario para aprender cualquier otra lengua.

Aprendiendo y usando esperanto, se hace un sistema de comunicación más justo en todo el mundo.

Finalmente, TU estás, de corazón, invitado a aprender Esperanto y ayudar a construir otro mundo más humano e igualitario. ¡Anda! ¡Aprendelo! No te arrepentirás.

Komentoj...

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License